The popular image of Welsh 'national' dress, of a woman in a red cloak and tall black hat, is one which largely developed during the nineteenth century. It was part of a conscious revival of Welsh culture during a period when traditional values were under threat.
The costume regarded as national dress is based on clothing worn by Welsh countrywomen during the early nineteenth century, whch was a striped flannel petticoat, worn under a flannel open-fronted bedgown, with an apron, shawl and kerchief or cap. Style of bedgown varied, with loose coat-like gowns, gowns with a fitted bodice and long skirts and also the short gown, which was very similar to a riding habit style.
The hats generally worn were the same as hats worn by men at the period. The tall 'chimney' hat did not appear until the late 1840s and seems to be based on an amalgamation of men's top hats and a form of high hat worn during the 1790-1820 period in country areas.
Lady Llanover, the wife of an ironmaster in Gwent, was very influential in encouraging the wearing of a 'national' dress, both in her own home and at eisteddfodau. She considered it important to encourage the use of the Welsh language and the wearing of an identifiable Welsh costume. She succeeded in her aim mainly because people felt that their national identity was under threat and the wearing of a national costume was one way to promote that identity.
A further influence was the work of artists producing prints for the rising tourist trade, which had the effect of popularising the idea of a typical Welsh costume, and later the work of photographers who produced thousands of postcards. This contributed to the stereotyping of one style of costume, as opposed to the various styles which were worn earlier in the century.
Mae'r ddelwedd boblogaidd o'r wisg 'genedlaethol' Gymreig, sef gwraig mewn clogyn coch a het ddu uchel, yn deillio o wahanol ddylanwadau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg. Rhan ydoedd o ymgais i roi hwb i ddiwylliant Cymreig mewn cyfnod pan oedd gwerthoedd traddodiadol o dan fygythiad.
Mae'r wisg sy'n cael ei hystyried yn wisg genedlaethol wedi'i seilio ar y dillad a wisgid gan wragedd cefn gwlad Cymru yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg, sef pais wlanen resog a wisgid o dan goban neu wn agored, gyda ffedog, siôl a hances neu gap. Roedd steil y gwn yn amrywio - gellid cael gwn llac fel côt, gwn gyda bodis wedi'i ffitio a sgert hir a hefyd gwn byr, a oedd yn debyg iawn i wisg farchogaeth.
Roedd yr hetiau a wisgid yn gyffredinol yn y cyfnod hwn yr un fath â hetiau'r dynion. Nid ymddangosodd yr het uchel math 'simnai' tan ddiwedd y 1840au ac ymddengys iddi gael ei seilio ar gyfuniad o'r hetiau uchel a wisgid gan ddynion, sef y 'top hat' a math o het uchel a wisgid mewn ardaloedd cefn gwlad yn ystod y cyfnod 1790-1820.
Bu'r Arglwyddes Llanofer, gwraig i un o feistri haearn Gwent, yn frwd dros wisg 'genedlaethol' a byddai'n annog pobl i'w gwisgo yn ei chartref ac mewn eisteddfodau. Credai ei bod yn bwysig annog pobl i ddefnyddio'r iaith Gymraeg ac i wisgo dillad nodweddiadol Gymreig. Llwyddodd yn hyn o beth, a hynny'n bennaf oherwydd fod pobl yn teimlo bod eu hunaniaeth genedlaethol o dan fygythiad. Roedd gwisgo gwisg genedlaethol yn un ffordd o hyrwyddo'r hunaniaeth honno.
Dylanwad pellach oedd gwaith yr arlunwyr a gynhyrchai brintiau i'r fasnach ymwelwyr a oedd yn prysur dyfu, ac a arweiniodd at boblogeiddio'r syniad o wisg Gymreig draddodiadol, ac yn ddiweddarach waith y ffotograffwyr a gynhyrchai filoedd o gardiau post. Arweiniodd hyn at greu un math o wisg, yn hytrach na'r steiliau amrywiol a geid yn gynharach yn y ganrif.